Zelfregie en digitale hulpmiddelen

Wat is het

Zelfregie betekent dat je zelf richting geeft aan je leven, ook als je daarbij hulp nodig hebt. Een ander woord ervoor is eigen regie. Het beeld dat erbij hoort: ik zit achter het stuur, ook al kan ik niet alles zelf.

Je ervaart zelfregie als vier dingen kloppen. Je kunt:

• meebeslissen over wat je doet en wat er met je gebeurt;
• je eigen kracht gebruiken;
• leven volgens je eigen waarden;
• rekenen op steun van mensen om je heen.

Mensen die hulp nodig hebben, hebben vaak weinig mensen om zich heen en vragen niet makkelijk om hulp. Vragen wordt makkelijker als je ook iets terug kunt doen.

Zelfregie is iets anders dan zelfredzaamheid: het eerste gaat over zelf beslissen, het tweede over zelf doen. Naast elkaar zien de woorden er zo uit:

Begrip	Waar het om gaat	Vraag
Eigen regie	zelf bepalen	Wat wil ik?
Eigen kracht	zelf kunnen	Wat kan ik?
Zelfredzaam­heid	zelf­standig mee kunnen doen	Is er hulp of een voor­ziening nodig?
Eigen verantwoorde­lijkheid	zelf moeten of mogen	Wat moet of mag ik zelf doen?

Waarom het ertoe doet

Ligt de nadruk te veel op zelf doen, dan kan de motivatie om zelf aan het stuur te staan verdwijnen. Soms zit ook de manier waarop hulp georganiseerd is in de weg: je mag je begeleider niet kiezen, je kunt je dossier niet inzien, of je krijgt geen keus in de aanpak. Hetzelfde gebeurt als een hulpverlener over een cliënt overlegt, bijvoorbeeld met de huisarts, zonder dat de cliënt erbij is.

Een digitaal hulpmiddel helpt als je cliënt zelf ziet wat er over hem of haar is vastgelegd. Dat is ook een recht: iedereen mag een organisatie vragen welke gegevens ze over hem of haar heeft, en daar horen meningen en beoordelingen bij. Met DigiD Machtigen kiest je cliënt bovendien zelf welke taak een sociaal werker mag regelen en voor hoe lang, en zo’n machtiging is ook weer in te trekken.

Een hulpmiddel werkt tegen als het kiest in plaats van je cliënt, of meekijkt zonder dat die dat wil. Een sensor in de wc is daar een voorbeeld van: denkt iemand dat het een camera is, dan kan die de wc gaan mijden.

Zo doe je het

Stel vier vragen voordat je een hulpmiddel inzet:

1. Wie kiest? Je cliënt beslist of hij of zij het gebruikt.
2. Wie ziet wat? Je cliënt weet wie de gegevens ziet, en kan ze zelf ook zien. Spreek samen af wat je wel en niet deelt met collega’s.
3. Van wie is het doel? Het hulpmiddel werkt aan wat je cliënt wil bereiken, niet aan wat jij of je organisatie wil meten.
4. Kan je cliënt stoppen? Er is een weg zonder scherm, en stoppen heeft geen nadelen. Zeg dat ook hardop, bijvoorbeeld: “Wil je stoppen, zeg het dan, dan zoeken we iets anders. Onze afspraken gaan gewoon door.”

Voorbeeld: een app waarin de begeleider meekijkt

Je organisatie heeft een app waarin cliënten taken afvinken en de begeleider meekijkt. Een cliënt die na een scheiding het overzicht kwijt is, wil wel dat je zijn afspraken ziet, maar niet hoe hij zich voelt. Dat stuk zetten jullie uit. Je vertelt er ook bij dat het zonder app kan.

Zijn doel is: “Ik wil mijn post zelf weer kunnen bijhouden.” De eerste weken sorteer jij zijn post, en je zegt erbij dat dat tijdelijk is. Daarna doet hij steeds een deel meer zelf.

Let op

• Soms neem je tijdelijk de regie over, zoals in het voorbeeld hierboven. Dat kan helpen, zolang het doel is dat je cliënt weer meer grip krijgt.
• Eigen regie wordt soms ingezet om zorg te besparen. Dan voelt het als opgelegde regie. Vraag je af: gaat het om meer keus voor je cliënt, of om minder hulp?
• Denk je aan sensoren of camera’s voor toezicht op afstand bij mensen met dementie of een verstandelijke beperking? Dan kan de Wet zorg en dwang (Wzd) gelden, die hen beschermt tegen onvrijwillige zorg. Verzet je cliënt zich, ook zonder woorden, dan moet je een vast stappenplan volgen. Vraag binnen je organisatie hoe dat gaat.
• Heb je vragen over gegevens en privacy? Vraag het de functionaris gegevensbescherming van je organisatie.

Meer weten

• Een digitaal hulpmiddel kiezen voor je cliënt
• De AVG in de hulpverlening
• Samen een digitaal hulpmiddel ontwerpen met cliënten
• Co-creatie in de hulpverlening