Co-creatie in de hulpverlening

Wat is het

Co-creatie betekent samen maken. Je ontwikkelt iets samen met de mensen die het gaan gebruiken, bijvoorbeeld cliënten en hulpverleners. Je brengt samen het probleem in kaart, en je zoekt samen naar wat helpt.

Laat ook ervaringsdeskundigen meedoen: mensen die uit eigen ervaring weten waar het hulpmiddel over gaat, zoals de taalambassadeurs van Stichting ABC. Met hen is bijvoorbeeld getest hoe begrijpelijk portalen voor patiënten zijn. Wat zij inbrengen, heet ervaringskennis.

Vormen van meedoen

Er is een bekende ladder met vormen van meedoen. Op de onderste drie treden doen mensen mee voor de show: ze hebben geen invloed op de inhoud of de richting. Dat heet schijnparticipatie. Daarboven staan vijf echte vormen:

• Informeren: mensen krijgen uitleg over wat er gebeurt, maar geen zeggenschap.
• Raadplegen: mensen geven hun mening en horen wat ermee gebeurt, maar beslissen niet mee.
• Adviseren: jij begint iets, maar beslist samen met hen.
• Coproduceren: zij beginnen en sturen zelf, met jouw steun.
• Meebeslissen: jullie beslissen samen, als gelijkwaardige partners.

Co-creatie hoort bij de bovenste vormen: samen bepalen wat het probleem is, en samen beslissen. Een tevredenheidsonderzoek achteraf hoort er dus niet bij, want dan is alles al besloten. Toch hoeft niet alles samen: verschillende vormen passen bij verschillende momenten. De ladder is voor jongeren bedacht, maar de woorden helpen ook bij volwassenen om eerlijk te zeggen wie waarover beslist.

Waarom het ertoe doet

Met co-creatie is de kans groter dat een digitaal hulpmiddel ook werkt voor mensen die minder digitaal vaardig zijn. Ervaringsdeskundigen helpen organisaties bovendien om problemen concreet te benoemen, en om hun hulp beter te maken. Twee voorbeelden:

• Een app voor wie wacht op psychische hulp. Het onderzoek ervoor begon met de vraag: wat helpt jou? De mensen voor wie de app bedoeld was, vonden persoonlijk contact en veilige gegevens het belangrijkst, en daarom is de app niet gekoppeld aan het digitale dossier van de cliënt. Ook bij het invoeren belt het team mensen persoonlijk op, en na vier weken volgt een gesprek. Cliënten waarderen dat contact.
• Onderzoek naar de wijkteams. In Leeuwarden wilde de organisatie achter de sociale wijkteams weten hoe inwoners hun hulp ervaren. De onderzoekers bepaalden samen met inwoners en wijkteams wat ze gingen vragen, zodat het onderzoek verder ging dan tevredenheid meten.

Co-creatie helpt ook als je iets nieuws gaat invoeren. Mensen worden eerder enthousiast als ze vanaf het begin kunnen meedenken. Betrek daarom iedereen die met een vernieuwing te maken krijgt: cliënten, en net zo goed je collega’s.

Let op

• Zeg vooraf wat vastligt, en vertel achteraf wat je met de inbreng deed. Dat laatste is een voorwaarde voor echte inspraak.
• Bereid je organisatie voor. Werken met ervaringsdeskundigen vraagt een omslag in een organisatie en bij de medewerkers. Organisaties vinden het ook niet makkelijk om ervaringskennis even serieus te nemen als vakkennis. Begin daarom met de collega’s die daar al voor openstaan.
• Maak macht bespreekbaar. Bij onderzoek heeft de onderzoeker meestal meer macht en middelen dan een ervaringsdeskundige. Praat daar open over, en maak bewust ruimte voor stemmen die minder gehoord worden. Een neutrale gespreksleider kan daarbij helpen.
• Geef ervaringsdeskundigen een echte rol. Bespreek wat iemand wil en kan, en welke rol daarbij past. Laat iemand meedenken, en niet alleen kritiek geven. Geef een ervaringsdeskundige ook een vergoeding.
• Denk niet te snel “dat doen we al”. Die gedachte staat het leren in de weg. Kijk regelmatig samen terug: hoe gaat het samenwerken?

Meer weten

• Samen een digitaal hulpmiddel ontwerpen met cliënten: de stappen, van eerste gesprek tot hulpmiddel.
• Een digitaal hulpmiddel invoeren in je team
• Zelfregie en digitale hulpmiddelen
• Wat is digitale inclusie?
• Maatwerk: zo maken we hulpmiddelen samen met organisaties.