Een toegankelijke website kan iedereen gebruiken, ook mensen die slecht zien, geen muis gebruiken of moeite hebben met lezen. Je begint met een overzicht en een eerste eigen controle. Daarna laat je testen, maak je afspraken met je webbouwer en leveranciers, en houd je het elk jaar bij.
Een website is toegankelijk als iedereen hem kan gebruiken. Ook mensen die blind of doof zijn, geen muis kunnen gebruiken of moeite hebben met lezen. Sommigen gebruiken hulptechnologie: software of apparaten die helpen bij het gebruik van een computer, zoals een schermlezer die de pagina voorleest, een vergrootprogramma of spraakbesturing.
Wat een website toegankelijk maakt, staat in een internationale standaard: de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG). Die rust op vier principes: waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust. Ken je WCAG nog niet? Lees dan eerst Wat is WCAG?
Het gaat om meer dan de pagina’s die je ziet als je je website opent. Ook je aanmeldformulier, pdf-folders, video’s, apps en het cliëntportaal horen erbij. De Europese norm voor digitale toegankelijkheid, EN 301 549, gaat dan ook niet alleen over websites, maar ook over apps en documenten.
In Nederland hebben 4,5 miljoen mensen een beperking of chronische ziekte. Daarnaast hebben ongeveer 3 miljoen mensen van 16 tot en met 75 jaar moeite met lezen, schrijven en/of rekenen, en zij vinden een computer of smartphone vaak ook lastig. Een toegankelijke website helpt ook mensen met een tijdelijke beperking, zoals een gebroken arm.
Voor mensen met een beperking is zelf iets digitaal regelen nog vaak moeilijk of zelfs onmogelijk. Dat geldt voor overheidszaken, bankzaken, onderwijs en zorg. Iemand kan dan bijvoorbeeld online geen afspraak maken, omdat de patiëntenomgeving niet toegankelijk is.
Kunnen mensen meer zelf regelen, dan krijgt je organisatie waarschijnlijk minder vragen via loket, telefoon of chat. En kan een cliënt zelf een afspraak verzetten of een formulier invullen, dan hoeft dat niet meer via jou.
Maak iemand verantwoordelijk. Spreek af wie in je organisatie over toegankelijkheid gaat. Zorg dat de directie erachter staat, en vraag om vaste tijd en budget. Die persoon houdt het overzicht en de planning bij, en is het aanspreekpunt als iemand een probleem meldt.
Maak een overzicht van alles wat je online hebt. Daarop staan je website, het aanmeldformulier, pdf-folders, video’s en apps. En het cliëntportaal: de beveiligde omgeving waar cliënten inloggen. Schrijf bij elk onderdeel op wie het beheert en wie het heeft gebouwd. Kijk meteen welke onderdelen je kunt opheffen of vervangen. Wat je weghaalt, hoef je niet meer toegankelijk te maken.
Kijk vooral kritisch naar pdf’s, want het is zelden nodig om informatie in een pdf te zetten. Een gewone webpagina werkt meestal beter: hij past zich aan een klein scherm aan, en een formulier is op een webpagina makkelijker in te vullen.
Doe zelf een eerste controle. Daar heb je geen technische kennis voor nodig. Loop onze checklist toegankelijke website na. Probeer bijvoorbeeld je aanmeldformulier in te vullen met alleen de Tab-toets. Zoom daarna in tot 200% en kijk of alles nog werkt. Met de Kleurenbril zie je of je tekst genoeg afsteekt tegen de achtergrond.
Doe het met z’n tweeën: de een test, de ander noteert waar het misgaat. Die lijst heb je straks nodig voor je webbouwer.
Laat een volledig onderzoek doen. Een specialist toetst dan je hele website aan alle eisen van WCAG. Vraag of die de onderzoeksmethode WCAG-EM volgt. Die methode komt van het World Wide Web Consortium (W3C), de organisatie achter WCAG. Automatische testprogramma’s helpen daarbij, maar een mens moet de uitkomst beoordelen. Voor overheidsorganisaties is het advies om zo’n onderzoek minstens eens in de drie jaar te doen.
Een volledig onderzoek kijkt naar de techniek, zoals de formuliervelden, het menu en de zoekfunctie, en naar de inhoud die je zelf plaatst: teksten, afbeeldingen, video’s en pdf’s. Alleen een onderzoek van de techniek, of alleen van de inhoud, is niet genoeg. Vraag ook of de onderzoeker hele taken test, zoals aanmelden van begin tot eind. Een taak die over meerdere pagina’s loopt, voldoet namelijk pas aan WCAG als álle pagina’s voldoen.
Test met de mensen voor wie het is. Vraag cliënten of ervaringsdeskundigen om iets te doen op je website, zoals een afspraak aanvragen. Zeg vooraf dat je de website test, en niet de mensen die meedoen. Kijk mee en vraag waar ze vastlopen. Zorgorganisaties kunnen daarvoor ook de Pharos-praktijkcheck aanvragen. Twee ervaringsdeskundigen en een adviseur van Pharos bezoeken dan de organisatie, en kijken onder meer naar de website en het patiëntenportaal. Lees ook Samen ontwerpen met cliënten.
Begin daar vroeg mee, niet pas als alles af is, want dat levert een betere website op en kost bij het bouwen minder moeite. Maar één persoon spreekt niet voor iedereen met een beperking. Nodig daarom mensen uit met verschillende beperkingen, en combineer wat zij zeggen met een onderzoek aan WCAG. Ga zorgvuldig om met hun tijd, en geef een passende vergoeding.
Begin bij wat mensen het meest nodig hebben. Maak een plan met een volgorde. Pak eerst de pagina’s aan waar mensen iets moeten regelen: aanmelden, contact en direct hulp. Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Zorg wel dat je elk jaar verder komt.
Maak afspraken met je webbouwer. Spreek af dat nieuw werk voldoet aan WCAG 2.2 niveau AA. Vraag om bewijs, zoals een onderzoeksrapport. Of laat het werk door een ander controleren. Maak die afspraken vanaf het begin, want veel problemen ontstaan al in het ontwerp, en achteraf herstellen kost meestal meer dan meteen toegankelijk bouwen. Maak ook afspraken met de leveranciers van andere systemen, zoals het cliëntportaal.
Stuurt een leverancier een algemeen onderzoek van zijn systeem mee? Kijk dan of het ook over jouw versie gaat. Zet je er je eigen logo en huisstijlkleuren in, dan moet je die apart laten onderzoeken. De teksten en afbeeldingen die je zelf plaatst, vallen er ook niet onder. Vragen die je aan een webbouwer of leverancier kunt stellen:
Leer je collega’s toegankelijk publiceren. Iedereen die teksten op de website zet, moet een paar dingen weten. Hoe je een alt-tekst schrijft: een korte beschrijving van een afbeelding voor wie hem niet ziet. Hoe je echte koppen gebruikt. En hoe je linkteksten maakt die zeggen waar ze heen gaan. Schrijf op taalniveau B1, zie Schrijven op B1.
Een goede alt-tekst zegt wat de afbeelding betekent, niet alleen hoe hij eruitziet. Bij een knop met een vergrootglas is “Zoeken” beter dan “vergrootglas”. Vraag je daarom af wat je over de afbeelding zou zeggen als je iemand helpt die de pagina niet kan zien. Met de Alt-tekst hulp schrijf je er een aan de hand van een paar vragen. Laat redacteuren ook een training volgen, of zich inlezen bij Digitoegankelijk.
Zet een toegankelijkheidsverklaring op je website. Daarin staat hoe toegankelijk je website is en wat je nog gaat verbeteren. Ook staat erin hoe bezoekers contact opnemen of een klacht indienen. Overheidsorganisaties moeten zo’n verklaring publiceren, en gebruiken daarvoor de invulassistent van Digitoegankelijk. Veel bedrijven die online iets verkopen, moeten ook een verklaring hebben. Voor andere organisaties is het een goede gewoonte. Een verklaring opstellen kan met Toegankelijkheidsverklaring maken.
Blijf controleren. Elke nieuwe pagina en elke update kan nieuwe problemen geven. Controleer dus minstens één keer per jaar en werk dan ook je verklaring bij. Overheidsorganisaties moeten in die jaarlijkse update laten zien dat ze vooruitgang boeken, bijvoorbeeld doordat ze gevonden problemen hebben opgelost. Dat is een goede maat, ook als je geen overheid bent.
Cliënten bellen je organisatie omdat ze niet door het aanmeldformulier op de website komen. Dan begin je daar. Met alleen de Tab-toets en bij 200% zoom vind je bijvoorbeeld een kalender voor de geboortedatum die alleen met de muis werkt, en een fout ingevuld veld dat alleen een rode rand krijgt.
Daarna vullen een paar cliënten het formulier in terwijl jij meekijkt. Iemand die met een vergrootprogramma werkt, ziet maar een stukje van het scherm en mist een foutmelding die bovenaan de pagina staat. Zoiets vind je met een checklist niet.
Moeten we voldoen aan WCAG 2.1 of aan WCAG 2.2? Laat je iets bouwen, vraag dan om WCAG 2.2, want een website die daaraan voldoet, voldoet ook aan 2.1. Welke versie de regels voor de overheid nu vragen, en wanneer dat naar verwachting 2.2 wordt, lees je in Wat is WCAG?
Moeten onze pdf-folders ook toegankelijk zijn? Voor overheidsorganisaties wel: alle pdf’s en andere documenten die ze na 23 september 2018 online hebben gezet. Oudere bestanden alleen als mensen ze nog nodig hebben om iets te regelen. Voor een pdf gelden dezelfde eisen als voor een webpagina. Heb je veel oude pdf’s? Ruim dan eerst op wat verouderd is, en maak daarna de belangrijkste bestanden toegankelijk. Voor de rest bied je een toegankelijke versie aan als iemand erom vraagt. Hoe je een document toegankelijk maakt, lees je in Toegankelijke documenten maken.
Hoe lees ik een onderzoeksrapport? Kijk naar de reikwijdte: welke pagina’s, of welke versie van een app, de onderzoeker heeft bekeken. Bij de methode WCAG-EM is dat de eerste stap, dus het hoort in het rapport te staan. Staat jouw aanmeldformulier of jouw versie van het portaal er niet in, dan zegt het rapport daar niets over.
Generator
Zet op een rij wat je organisatie al heeft gedaan om de website toegankelijk te maken, en wat nog moet. Je krijgt een eenvoudige verklaring in gewone taal, als pdf. Voor overheden geldt een eigen, officieel model.
Kleurcheck
Zie ongeveer hoe iemand die kleurenblind is je kleuren of een plaatje ziet, en check of je tekst genoeg contrast heeft volgens WCAG.
Tekstcheck
Check of je tekst makkelijk te lezen is. Je ziet lange zinnen en moeilijke woorden, met een makkelijker woord ernaast.
Schrijfhulp
Schrijf een goede alt-tekst bij een afbeelding. Beantwoord een paar vragen en je krijgt advies en een voorstel dat je kunt kopiëren.
In een toegankelijkheidsverklaring vertel je hoe goed je website of app werkt voor mensen met een beperking, wat nog niet goed gaat en wanneer je dat oplost. Overheidsorganisaties moeten er een publiceren, net als veel bedrijven die online iets verkopen. Andere organisaties kunnen er zelf voor kiezen. Deze gids zegt wat erin staat en hoe je hem maakt.
Een brief, folder of pdf is toegankelijk als mensen hem ook kunnen lezen met een schermlezer, op een telefoon of als lezen moeite kost. Het meeste regel je al in je tekstverwerker, met echte koppen, alt-teksten, genoeg contrast en duidelijke taal. Daarna controleer je het bestand, sla je het goed op als pdf en laat je het lezen door iemand voor wie het is.
Bedienbaar is het tweede principe van WCAG. Iedereen moet je website kunnen gebruiken, ook met alleen een toetsenbord, met spraak of met een trillende hand. Daarvoor heb je onder meer een zichtbare focus nodig, genoeg tijd en knoppen die groot genoeg zijn.
Stuur ons een berichtje als je een idee hebt, iets mist of een hulpmiddel wilt uitproberen met je team. Vertel in een paar zinnen waar het om gaat. We lezen alles, en het verplicht je tot niets.
