Anlaşılabilir: açık dil ve öngörülebilir sayfalar

Nedir

Anlaşılabilir, WCAG ilkelerinin üçüncüsüdür. İki şey açık olmalı: sayfada ne yazdığı ve web sitesinin nasıl çalıştığı. Sayfalar beklediğin gibi davranır, bir şey ters giderse de ne yapman gerektiğini anlarsın.

Bu ilkenin üç yönergesi var: okunabilir (3.1), öngörülebilir (3.2) ve doldururken yardım (3.3). Bunların altında A ve AA düzeyinde 13 başarı ölçütü var: bir web sitesini test edebileceğin şartlar. Aşağıda en önemlilerini numaralarıyla bulursun. Bunlardan üçü WCAG 2.2’de yeni. Bu yüzden WCAG 2.1’i temel alan eski kurallar ve kontrol listeleri onlardan söz etmez. Devlet kurumları için kuralların hangi sürümü istediğini WCAG nedir? yazısında okuyabilirsin.

Neden önemli

Bilişsel engeli olan insanlar, örneğin hatırlamakta, öğrenmekte ya da yeni bilgiyi anlamakta zorlananlar, bir web sitesinde takılıp kalabilir. Daha önce ne doldurduklarını hatırlamazlar ya da yardımı yeniden bulamazlar. Çok adımlı bir form yorar ve yol boyunca bir şeyleri aklında tutman da gerekiyorsa bu yorgunluk daha çabuk gelir. Yardım olmayınca bazı insanlar yarıda bırakır ve böylece başvurmamış olurlar.

Nasıl yaparsın

3’ten 6’ya kadar olan adımları, kod bilmeden de kendin kontrol edebilirsin. Geri kalanını web geliştiricine ya da tedarikçine sor.

1. Sayfanın dilini koda yaz (3.1.1, A düzeyi). Böylece ekran okuyucu metnini doğru dilde okur. Sayfada başka dilde bir bölüm mü var, örneğin Türkçe bir açıklama? Bunu da belirt (3.1.2, AA).
2. Hiçbir şey kendiliğinden değişmesin (3.2.1 ve 3.2.2, A). Biri açılır listeden bir mahalle mi seçiyor? O zaman yeni sayfa ancak bir düğmeye basınca açılsın, ya da ne olacağını önceden söyle.
3. Menüyü ve adları her yerde aynı tut (3.2.3 ve 3.2.4, AA). Menü her sayfada aynı sıradadır. Bir düğmenin adı “Başvur” ise, ona başka bir yerde “Kaydol” deme.
4. Yardımı hep aynı yere koy (3.2.6, A, 2.2’de yeni). Yardım; telefon numaran, iletişim formu, sohbet ya da sık sorulan sorular olabilir. İletişim bağlantısı bir sayfada en üstteyse, diğer sayfalarda da en üste koy.
5. Her form alanına bir etiket ver (3.3.2, A). Gerekiyorsa bir açıklama ekle: “Doğum tarihi, örneğin 03-05-1980”. Alanın içinde duran ve yazmaya başlayınca kaybolan gri örnek metin etiket değildir.
6. Hata mesajlarını açık yaz (3.3.1, A). Hangi alanın yanlış olduğunu ve neyin hatalı olduğunu sadece kırmızı renkle değil, yazıyla söyle. Bu şart için “E-posta adresi doğru değil” yeterli. Nasıl düzeltileceğini biliyor musun? O zaman onu da söyle (3.3.3, AA): “E-posta adresini [email protected] gibi yaz”.
7. Önemli bilgileri kontrol etme imkânı ver (3.3.4, AA). Biri danışan portalında bilgileri değiştiriyor ya da siliyor mu? O zaman bu kişinin önce kontrol etmesini sağla ya da işlemi geri alınabilir yap.
8. Hiçbir şeyi iki kez sorma (3.3.7, A, 2.2’de yeni). Biri adresini 1. adımda zaten girdi mi? O zaman 3. adımda adresi otomatik doldur ya da seçmesine izin ver. “Posta adresim, ev adresimle aynı” diye bir onay kutusu da olur. Yazarken görünmeyen yeni bir şifreyi ise iki kez yazdırabilirsin.
9. Giriş yapmayı kolaylaştır (3.3.8, AA, 2.2’de yeni). Giriş yapmak sadece hatırlamaya, bir yerden bakıp yazmaya ya da bir bulmaca çözmeye bağlı olmamalı: başka bir yol ya da bunun için yardım olmalı. Bu yüzden şifre yöneticilerine, yani şifreleri saklayıp dolduran programlara izin ver; kopyalayıp yapıştırmaya da izin ver. E-postayla gelen bir giriş bağlantısı da olur. Bu, SMS ile gelen bir kod için de geçerli: onu yapıştırabilmen gerekir.

Örnek: altı kutuya bölünmüş bir SMS kodu

Bir danışana, kurumunun danışan portalına ilk kez giriş yaparken yardım ediyorsun. Danışana SMS ile bir kod geliyor. Kodu altı ayrı kutuya yazması gerekiyor ve kodu yapıştırınca sadece ilk rakam ilk kutuya giriyor. Sonra profiline telefon numarasını tirelerle yazıyor. En üstte açıklamasız bir “Geçersiz değer” mesajı çıkıyor.

Bunlardan ikisi WCAG’de şart. Kod tek seferde yapıştırılabilmeli (3.3.8). Hata mesajı alanın adını vermeli ve doğrusunun nasıl olduğunu söylemeli (3.3.1 ve 3.3.3). Telefon numarasının tireli ya da tiresiz, boşluklu ya da boşluksuz kabul edilmesi WCAG’de kesin bir şart değil, ama bir öneri: “Geçersiz değer” gibi bir mesaj yüzünden insan kendi numarasından şüphe edip vazgeçebilir.

Tedarikçi için ekran görüntüsü alıyorsan, üzerinde danışanının verileri olmamasına dikkat et.

Dikkat et

• AA düzeyi için şart olmasa da B1 dil düzeyinde yaz. Okuma düzeyiyle ilgili başarı ölçütü (3.1.5) AAA düzeyine ait. Yine de Hollanda’da 16 ile 75 yaş arasındaki yaklaşık 3 milyon kişi okumakta, yazmakta ve/veya hesap yapmakta zorlanıyor.
• W3C’nin ayrı kılavuzunu da kullan. Bu kılavuz, bilişsel engeli ya da öğrenme güçlüğü olan insanlar için web sitelerini anlatır ve WCAG’den daha ileri gider. Bir şart değil, ama web sitenin daha çok insanın işine yaramasını sağlar.
• Girişte resimli bulmaca kullanma, örneğin “bisiklet olan bütün fotoğrafları seç”. AA düzeyinde buna istisna olarak hâlâ izin var.

Daha fazla bilgi

• B1 dil düzeyi nedir? ve B1 düzeyinde yazmak
• Düşük okuryazarlık
• Diğer ilkeler: algılanabilir, kullanılabilir ve sağlam.
• Erişilebilir web sitesi kontrol listesi