Sağlam: web siten yardımcı teknolojiyle de çalışır

Nedir

Sağlam, WCAG ilkelerinin dördüncüsüdür. Web siten farklı tarayıcılarda, farklı cihazlarda ve yardımcı teknolojiyle çalışmalı: hem bugün hem de bu teknoloji değiştiğinde.

Yardımcı teknoloji, engeli olan insanların interneti kullanmasına yardım eden yazılım ya da cihazlardır. Örneğin sayfayı sesli okuyan bir ekran okuyucu, bir ekran büyüteci, konuşma tanıma ve klavye ile fareyi kullanamayanlar için özel bir anahtar.

Bu ilkenin tek bir yönergesi var: uyumlu (4.1). Bunun altında WCAG 2.2’de A ve AA düzeyinde sadece iki başarı ölçütü, yani bir web sitesini test edebileceğin iki şart var: 4.1.2 ve 4.1.3. Bu ilke kodla ilgili. Kodu kendin yazman gerekmiyor, ama web geliştiricine ya da tedarikçine bunu sorabilirsin.

Neden önemli

Yardımcı teknoloji ancak kod doğruysa iyi çalışır. Düğme gibi görünen bir şey, ekran okuyucu için sıradan bir metin olabilir. O zaman görmeyen biri, seçebileceği bir şey olduğunu bilmez. Böylece bir danışan başvururken takılıp kalır, oysa sayfa sana düzgün görünür.

Mesajlarda da durum aynı. “Başvurun gönderildi” sadece ekranda görünüyorsa, ekran okuyucu kullanan biri bunu duymayabilir ve işin olup olmadığını bilemez. Bu arada iyi kod başkalarına da yardım eder: bir tarayıcı ya da şifre yöneticisi, kodda iyi bir adı olan alanları daha kolay tanır ve onları kendisi doldurabilir.

Nasıl yaparsın

1. HTML’nin standart parçalarını kullan. HTML, web sayfalarının yapıldığı dildir. Standart bir düğme, bağlantı ya da form alanı, doğru kullanıldığında 4.1.2’nin istediğini kendiliğinden yapar.
2. Özel yapılmış parçalara bir ad, rol ve durum ver (4.1.2, A düzeyi). Örneğin açılıp kapanan bir sık sorulan sorular bölümünü düşün. Kod o zaman şunu söyler: bu bir düğmedir (rol), adı sorunun kendisidir ve açık ya da kapalıdır (durum).
3. ARIA’yı sadece gerektiğinde kullan. ARIA (Accessible Rich Internet Applications), yardımcı teknolojiye bir şeyin ne olduğunu söyleyen ek kodlardır, örneğin “bu bir düğme” ya da “bu bölüm açık”. Temel kural şu: kötü ARIA’dansa hiç ARIA olmaması daha iyi. Kodda bir şeyin düğme olduğunu söylüyorsan, web geliştiricin onun klavyeyle de bir düğme gibi çalışmasını sağlamalı. ARIA bunu kendiliğinden yapmaz.
4. Mesajların sesli okunmasını sağla (4.1.3, AA). Mesaj, örneğin “Başvurun gönderildi” ya da aramadan sonra çıkan “12 sonuç bulundu” gibi bir cümledir. Böyle bir mesaja kodda durum mesajı rolü ver. Böylece ekran okuyucu, odak yer değiştirmeden mesajı okuyabilir. Sonuç listesinin kendisi durum mesajı değildir, sayıyı veren cümle ise durum mesajıdır.
5. Birden fazla yolla test et. Web siteni bir ekran okuyucuyla, bir bilgisayarda ve bir telefonda dene. Web geliştiricinden de her büyük güncellemeden sonra bunu yapmasını iste. Yapı kontrolü adı olmayan düğmeleri ve etiketi olmayan form alanlarını bulur.

Örnek: bir mahalle etkinlik takvimi için sorular

Bir sosyal hizmet kurumu, bir tedarikçinin mahalle etkinlik takvimini kendi web sitesine koymak istiyor. Ziyaretçiler takvimde güne ve etkinlik türüne göre filtreleme yapabiliyor, oklarla bir önceki ya da sonraki haftaya geçebiliyor. WCAG bütün sayfaya bakar, yani bir tedarikçiden gelen takvime, sohbete ya da forma da. Bu yüzden tedarikçiye, bir ziyaretçi takılıp kaldıktan sonra değil, satın almadan önce sor:

1. Filtreler ve oklar gerçek düğmeler mi, yoksa özel yapılmış parçalar mı? Bunların bir adı, rolü ve durumu var mı?
2. Liste değiştiğinde takvim, ekran okuyucunun sesli okuduğu bir mesaj veriyor mu, örneğin “Salı günü 8 etkinlik”?
3. Takvim bir ekran okuyucuyla test edildi mi, raporu görebilir miyiz?

Dikkat et

• 4.1.1 artık yok. Bu başarı ölçütü, kodun doğru kurulmasıyla ilgiliydi ve WCAG 2.2’de kaldırıldı: tarayıcılar artık koddaki hatalarla daha iyi başa çıkıyor ve yardımcı teknoloji kodu okuma işini tarayıcıya bırakıyor. 4.1.1’in bulduğu sorunların çoğu artık 1.3.1 ya da 4.1.2’ye giriyor. Eski bir kontrol listesi ya da rapor hâlâ 4.1.1’den söz ediyor mu ve WCAG 2.1’e uyman mı gerekiyor? Güncellenmiş WCAG 2.1’de 4.1.1, HTML için her zaman karşılanmış sayılır.

Daha fazla bilgi

• Diğer ilkeler: algılanabilir, kullanılabilir ve anlaşılabilir.
• Web siteni erişilebilir yapmak: kurumun için adımlar.
• Erişilebilir web sitesi kontrol listesi