Düşük okuryazarlığı fark etmek ve konuyu açmak

Nedir

Yetişkin olduğun hâlde okumakta, yazmakta ve/veya hesap yapmakta zorlanıyorsan, buna düşük okuryazarlık denir (Hollandaca: laaggeletterdheid). Çoğu zaman bilgisayar ya da akıllı telefon kullanmak da zor gelir. Düşük okuryazarlık, okuma yazma bilmemekle aynı şey değildir. Okuryazarlığı düşük olan biri okuyup yazabilir, ama her şeye katılabilecek kadar iyi değil. Bunun nedeni, kişinin hangi dille büyüdüğü, eğitimi ya da bir engeli olabilir.

Düşük okuryazarlık sık görülür: 16 ile 75 yaş arasındaki yaklaşık her 5 kişiden 1’inde. Bu da yaklaşık 3 milyon kişi eder: 16 ile 65 yaş arasında yaklaşık 2,2 milyon ve 66 ile 75 yaş arasında yaklaşık 860.000 kişi (2023 ölçümü). Okumada düşük puan alan insanlar daha uzun metinlerde ya da farklı türde bilgileri karşılaştırmakta zorlanır. Bunların onda sekizi hesapta da düşük puan alır.

Neden önemli

İyi okuyamayan biri mektuplarda, ilaçların kullanma talimatlarında ve formlarda zorlanır. Bu yüzden iş bulmak ve parasını kontrol altında tutmak daha zordur. Okuryazarlığı düşük olan insanların daha sık para sorunu olur ve daha sık borç yardımına ihtiyaç duyarlar. Ama bu yardıma giden yolu çoğu zaman kendileri bulamazlar.

Bir uygulama ya da internetteki bir form gibi dijital yardım da çoğu zaman daha zordur. Yetişkinlerin neredeyse 5’te 1’i, hasta portalı gibi dijital sağlık hizmetlerinde zorlanır. Okumakta zorlanan insanlar ise burada daha çabuk takılır. Dijital katılım hakkında daha fazlasını oku.

Danışanın kararlaştırdığınız şeyi yapmıyor mu? O zaman bazen isteksizmiş gibi görünür, ama çoğu zaman açıklamanı iyi anlamamıştır. Birçok insan bundan utanır ve uzun süre saklar. Konu yine de açıldığında, çoğu zaman insanın içi rahatlar.

Nasıl yaparsın

1. İşaretlere dikkat et. Örneğin:

   • ‘Gözlüğümü unuttum’ ya da ‘Bunu evde doldururum’ gibi bahaneler;
   • ‘Bu işleri hep kız kardeşim halleder’;
   • bir şeyi kâğıt üzerinde ya da ekranda anlatırken birlikte okumamak;
   • çok kâğıdı olup hangisinin ne olduğunu bilmemek;
   • çok erken, çok geç ya da yanlış günde gelmek;
   • her soruya ‘evet’ demek ya da başını sallamak, ya da tersine çok soru sorulunca sinirlenmek;
   • bir olayı doğru sırayla anlatmakta zorlanmak.

2. Sakin bir an seç. Başkaları dinlemeden, baş başa konuş. Acele etme ve telefonunu bir kenara koy. Bir randevuyu öylece iptal etme: kişi onu çoğu zaman uzun zaman önceden planlamıştır.

3. Konuyu sıradan bir şey gibi aç. Örneğin şöyle sor: ‘Birçok insan form doldurmayı zor buluyor. Senin için nasıl?’ Ya da: ‘Mektupları okurken sana yardım eden biri oluyor mu?’ Ya da yardım teklif et: ‘Birlikte bir bakalım mı?’ Kişinin neler yapabildiğinden yola çık ve ona bu konuda yalnız olmadığını, hâlâ öğrenebileceğini söyle.

4. Vazgeçme. Danışanın her şeyin yolunda olduğunu söylüyor ama sen emin değil misin? Başka bir zaman konuya geri dön.

5. Kendi açıklamanı uyarla. Gündelik kelimeler kullan ve somut ol. Sonra danışanından, kararlaştırdığınız şeyi kendi kelimeleriyle anlatmasını iste. Randevu bilgisini sesli mesaj olarak da gönder ya da resimli, büyük yazılı bir kartla yanına ver. Danışanların için B1 düzeyinde nasıl yazacağını oku.

6. Yönlendir.

   • Bir Taalhuis’e (yetişkinlerin dil ve dijital beceri öğrendiği bir yer). Orada belediye, kütüphane, sosyal hizmet kuruluşları, dil kursu verenler ve başka kurumlar birlikte çalışır. Taalhuis çoğu zaman kütüphanede ya da bir mahalle merkezindedir.
   • 0800-023 44 44 numarasına ya da Stichting Lezen en Schrijven’in (okuma ve yazma üzerine çalışan bir Hollanda vakfı) ikwilleren.nl (Hollandaca) sitesine. Onlar kişinin oturduğu yere yakın bir kurs bulmaya çalışır: küçük bir grupta ya da birebir. Birlikte de telefon edebilirsiniz.
   • Belediyeden, UWV’den (işsizlik ve iş göremezlik ödemelerini yapan kurum) ya da Belastingdienst’ten (vergi dairesi) gelen formlar için: kütüphanedeki Informatiepunt Digitale Overheid (dijital devlet işleri için bilgi noktası).

   2020’den beri düşük okuryazarlıkla ilgili çalışmalardan belediye sorumlu. Bu yüzden belediyene, senin mahallende neler olduğunu sor.

Dikkat et

• Anadili Hollandaca olan insanlarda da işaretlere dikkat et. 16 ile 65 yaş arasında okuryazarlığı düşük olan insanların neredeyse yarısının (yüzde 44) anadili Hollandacadır.
• Sor, tahmin etme. Bazı işaretler başka bir şeyin de işareti olabilir, örneğin uzun süren stresin.
• Bunu öylece danışan dosyasına yazma. Sadece yardım için gerekeni yaz, örneğin birinin daha çok zamana ihtiyacı olduğunu. ‘Laaggeletterd’ (okuryazarlığı düşük) gibi bir kelime genellikle oraya ait değildir. Danışanına neyi ve neden yazdığını söyle. Çoğu zaman izin istemen gerekmez, çünkü neyi kaydedebileceğini yasa zaten belirler. Yardım ve destek işinde gizlilik hakkında daha fazlasını oku.
• Kelimelerini seç. ‘Een laaggeletterde’ (bir düşük okuryazar) yerine ‘iemand die moeite heeft met lezen en schrijven’ (okumakta ve yazmakta zorlanan biri) de ve yaz.

Daha fazla bilgi

• B1 dil düzeyi nedir?
• B1 düzeyinde bir metin için kontrol listesi