Danışanlarla birlikte dijital bir araç tasarlamak

Nedir

Birlikte tasarlamak, dijital bir aracı, o aracın asıl ilgilendirdiği kişilerle birlikte yapmak demek. Bunlar danışanlar, araçla çalışan uzmanlar ve aracın parasını ödeyen kurumdur. Sorunun ne olduğuna ve neyin yardımcı olduğuna baştan itibaren birlikte karar verirler.

Hollandacada buna co-creatie de denir. Bunun tam olarak ne olduğunu ve ne olmadığını Yardım ve destek işinde birlikte tasarlama yazısında okursun.

Danışanlar, ihtiyaçlarının hayatlarının geri kalanıyla nasıl bağlantılı olduğunu bilir. Aracı dışarıdan yapan biri ise çoğu zaman yalnızca bir parçayı görür. Bu deneyim bilgisiyle (ervaringskennis) bir sorunu daha somut tarif edebilirsin.

Sonuç bir uygulama olmak zorunda değil. Bir web sitesi, bir oyun, bir eğitim ya da kâğıt üzerinde bir kart da olabilir. Bazen düzenli bir telefon randevusu yeni bir şeyden daha iyi işe yarar.

Neden önemli

Dijital sağlık hizmetlerini (digitale zorg) kullanmak birçok kişi için zor. Araçları geliştirenler baştan itibaren dijital becerileri daha az olan kişilerle birlikte çalışırsa, dijital sağlık hizmetleri daha basit ve daha anlaşılır olur. Bu yüzden bazı geliştiriciler uygulamalarını özellikle bu grupla test eder: Uygulama onlar için çalışıyorsa, birçok başka kişi için de çalışır.

Birlikte tasarlamak para ve zaman da kazandırabilir. Erken test edersen, örneğin bir aracın ayarlarını yapmanın çok karmaşık olduğunu zamanında görürsün. O zaman tasarım, yüksek maliyet olmadan hâlâ iyileştirilebilir. Geliştiriciler, engelli birinin yaptıkları aracı nasıl kullandığını görünce çoğu zaman daha da istekli olur.

Nasıl yaparsın

Aşağıda on adımlık bir sıra var. Bunu ekibin bir şeyi kendisi yaptığında da, bir şeyi başkasına yaptırdığında da kullanabilirsin. Adımlar bazen iç içe geçer.

Kimler katılır

1. İhtiyaçtan başla. Şu anda neyin ters gittiğini, danışanının gözünden tek bir cümleyle yaz. Örneğin: “Mahalle ekibiyle (wijkteam) randevularımı kaçırıyorum, çünkü mektupları artık takip edemiyorum.” Şunu yazma: “Bir uygulamaya ihtiyacımız var.” İhtiyacın arkasındaki sorun kendiliğinden ortaya çıkmaz, bu yüzden sormaya devam et. Örneğin birinin randevuları şu anda nasıl hatırladığını sor: buzdolabındaki bir takvimle mi, telefondaki bir alarmla mı?

2. Farklı kişileri davet et. Danışanları, iş arkadaşlarını ve karar veren birini, örneğin bir ekip liderini davet et. Çoğu zaman dışarıda kalan kişileri de davet et, örneğin yaşlıları ve okumakta zorlananları. Bir kişinin söylediğinin bütün bir grup için geçerli olduğunu varsayma.

   Karar verenleri geç katarsan, iş sonradan yine de tıkanabilir. Her gruba bunun ona ne kazandıracağını söyle: Uzmanlar için mesele kolaylık ve daha az hata, yöneticiler için zaman ve para, danışanlar için hayat kaliteleri.

   Danışanını iyi tanıyan birini de çağır, örneğin bir destek görevlisini (begeleider) ya da ona bakım veren bir yakınını (mantelzorger). Senin bir şeylerin ters gittiğine işaret saydığın bir tepki, bazı kişilerde sevinç de olabilir. Kişiyi tanıyan biri bunu bilir. Görüşmeyi, hem danışanının hem de destek görevlisinin bir şey katabileceği şekilde düzenle.

3. Katılmayı kolaylaştır. İnsanları kişisel olarak, gündelik bir dille ve tanıdıkları bir yere davet et. Soruları kısa tut. Yazmak yerine konuşarak da katılabilmelerini sağla.

   Çok fazla metin yerine görsellerle çalış, örneğin fotoğraflarla. Herkesin istediği zaman bırakabileceğini önceden söyle. Uygun bir ücret de ver ve resmî olmayan bir ortamda sohbet et, örneğin öğle yemeğinde. Hafif zihinsel engeli olan kişiler için Movisie’de (sosyal konular üzerine çalışan Hollandalı bir bilgi merkezi) basit çalışma biçimleri bulursun.

Üzerine konuşmak için bir şey yapmak

4. Hemen basit bir şey yap ve ona deneme sürümü de. Kâğıt üzerinde bir taslak, sıradan bir gün hakkında bir hikâye ya da kimin ne yaptığını gösteren bir şema. Ne kadar elle tutulur olursa, insanlar o kadar iyi tepki verebilir. İnsanlar bir şeyin bitmiş olduğunu düşünürse, onu değerlendirmeye başlar ve daha az fikir verir. Bu yüzden bunun denemek için yapılmış ilk bir sürüm (prototip) olduğunu söyle ve sor: “Burada ne değişmeli?”

   Grupla birlikte, o gruptan gelen özellik ve deneyimlerle hayalî bir kişi de oluşturabilirsin. Buna persona denir.

5. İnsanlara bir şey yaptır. Bir görev ver, örneğin: “Bir sonraki randevunu burada nasıl arayacağını göster.” Birinin nerede takıldığına bak ve sormaya devam et. İnsanlardan, başka uygulamalarda neyin zaten iyi çalıştığını ve nerede takıldıklarını göstermelerini de iste.

Aynı kelimeler

6. Danışanının kelimelerini kullan. Danışanın “belediyeden gelen mektup”, sen ise “beschikking” (resmî karar) diyorsan, danışanının kelimesini seç. Söylediklerinde ve yazdıklarında meslek dilinden kaçın; bu, deneyim uzmanlarıyla (ervaringsdeskundigen) çalışırken de geçerli. Böyle nasıl yazacağını Danışanların için B1 düzeyinde yazmak yazısında bulursun.
7. Gelen fikirlerle ne yaptığını anlat. İnsanlar, fikirlerinin neyi değiştirdiğini bilmek ister. Dinlendiklerini fark ettiklerinde de katılmaya daha istekli olurlar. Bir görüşmenin sonunda danışanına, görüşmenin onun için nasıl geçtiğini de sor. Görüşme nasıl geçti? aracında danışanın, “Dinlendiğimi hissettim” gibi cümlelerin yanına bir yüz ifadesi seçer.

Bir kez daha

8. Tasarımı değiştir ve başka kişilerle yeniden test et. Biri daha büyük bir düğme ister, bir sonraki o düğmeyi fazla büyük bulur. Bu yüzden daha sık ve farklı kişilere sor; böylece neyin tekrar eden bir durum olduğunu görürsün. Arada, hâlâ danışanın hedefi için çalışıp çalışmadığınıza bak, yalnızca kurumun hedefi için değil.

   Başta tepkiler daha çok bir şeyin ne kadar kolay olduğu ve nasıl göründüğüyle ilgilidir. Sonra önemli olan, ne kazandırdığıdır. Bu yüzden aracın işe yarayıp yaramadığını ileride neye bakarak anlayacağınızı zamanında kararlaştır.

Sonra aracı yapmak

9. Her şey netleşince aracı yap. Onu WCAG’ye göre erişilebilir yap. WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), erişilebilir web siteleri ve uygulamalar için uluslararası yönergeler. WCAG nedir? yazısına bak. Katılan kişilerin yanında yönergelere de ihtiyacın var, çünkü büyük bir grup bile bütün engelleri göstermez.
10. Gerçek aracı, onu kullanacak kişilerle test et. Metinler ve videolar gibi içeriği test et. Aracın nasıl çalıştığını ve düğmelerin yapması gerekeni yapıp yapmadığını da test et. Sonra belirsiz kalan yerleri değiştir.

Tartman gereken seçimler

• Grupla ya da tek tek. Bir grupta insanlar birbirine tepki verir ve bundan çoğu zaman yeni fikirler çıkar. Ama herkes bir grupta konuşmaya cesaret edemez. Birinin evinde yapılan bir görüşme daha çok zaman alır, ama o zaman daha sessiz sesleri de duyarsın. Az kişinin paylaştığı görüşlere bilerek yer aç.
• Deneyimli ya da yeni. Engelli kişilerin interneti nasıl kullandığını öğrenmek istiyorsan, başta çok deneyimli kişilere sor. Ama deneyimli bir katılımcı bazen başkalarının bilmediği püf noktaları bilir ve bu yüzden daha ileri gider. Bu yüzden sonra az deneyimli kişilerle de test et.

Dikkat et

• Neyin zaten kesinleştiğini dürüstçe söyle. Bir karar zaten verildiyse, insanlar hâlâ seçebilirmiş gibi davranma. Etkisi olmadan, yalnızca görüntü için katılmaya göstermelik katılım (schijnparticipatie) denir.
• Taslaklarda ve deneme sürümlerinde danışanların gerçek verilerini kullanma. Bir şeyi kaydetmeden ya da fotoğrafını çekmeden önce, kişinin buna izin verip vermediğini her zaman sor. Emin değilsen, kurumunun gizlilik uzmanına sor: veri koruma sorumlusuna (functionaris gegevensbescherming). Yardım ve destek işinde AVG (GDPR) yazısına da bak.
• Ekransız bir yolu açık tut ve ek yardım sun. Her şey daha anlaşılır yapılmış olsa bile, herkese uymaz. Dijital katılım nedir? yazısına bak.
• Bir oyun kullanıyorsan da deneyim uzmanlarıyla çalış. Geliştiricilerin dijital sağlık hizmetlerinin ne kadar zor olabileceğini yaşayarak gördüğü oyunlar var, örneğin Pharos’un (sağlıkta eşitsizlikler üzerine çalışan Hollandalı bilgi merkezi) kaçış bavulu (escapekoffer).
• Birkaç tur planla. Birlikte tasarlamak zaman alır. Katılan destek görevlileri için de zaman ayır.

Sorular

Kaç kişiyle konuşmalıyım? Belli bir sayı yok. Çoğu projenin az zamanı ve parası olur. O zaman çok sayıda farklı kişiye soramazsın. Bu durumda birbirinden olabildiğince farklı kişiler seç ve 8. adımdaki gibi birkaç turda sor.

Katılımcılara ücret verebilir miyim? Evet, uygun bir ücret vermek iyi olur. Biri bir ödenek (uitkering) alıyorsa dikkat et. Gönüllüler için bir masraf karşılığı, aldıkları ödeneği etkileyebilir. Fikir verdiği için birine ödenen bir ücrette de bu böyle olabilir. Bu yüzden kişi önce ödeneği veren kuruma sorsun. Kurumunda bunun nasıl düzenlendiğini de sor.

Bir aracı yaptırmak yerine satın alıyoruz. Bu yöntem o zaman da işe yarar mı? Kısmen evet. Aracın nasıl görüneceğine artık birlikte karar veremezsin. Ama 1. adımdaki gibi neye ihtiyacınız olduğunu birlikte belirleyebilir ve seçmeden önce aracı birlikte test edebilirsin. Kurumunun kullandığı, başka geliştiricilerin yaptığı dijital sağlık araçlarında da bu testi yapmak iyi olur. Sonra nasıl seçeceğini Danışanın için dijital bir araç seçmek yazısında okursun.

Daha fazla bilgi

• Yardım ve destek işinde birlikte tasarlama: birlikte yapmanın ne olduğu ve ne olmadığı.
• Dijital katılım nedir?: şu anda kimin dışarıda kaldığı ve bunun için ne yapabileceğin.
• Kendi hayatına yön vermek ve dijital araçlar: danışanının dümende nasıl kaldığı.
• Ekibinde dijital bir araç kullanmaya başlamak: aracı yaptıktan sonra ne geldiği.
• Özel tasarım: Kurumlarla birlikte böyle tasarlıyoruz.