Danışanını görsellerle desteklemek

Nedir

Görsellerle desteklemek, normalde yalnızca söylediğin ya da yazdığın şeyi görünür yapmak demek. Bunu bir resimle, bir fotoğrafla, bir nesneyle ya da bir kartla yaparsın. Zihinsel engeli olan kişilere verilen bakımda bu, toplam iletişimin (totale communicatie) bir parçası: Aynı anda farklı yollarla, kelimelerle ve kelimeler olmadan iletişim kurarsın. Konuşulan dili o zaman birinin görebileceği şeylerle desteklersin, örneğin piktogramlar, çizimler, nesneler, yazılı metin ya da el işaretleri. Piktogramlar, tek bir sabit anlamı olan basit resimlerdir, örneğin yemek için çatal bıçaklı bir tabak.

Yardım ve destek işinde çoğu zaman birkaç bilinen biçim kullanılır:

• Bir randevu kartı. Randevunun türünü, gününü, saatini, yerini, kiminle olduğunu ve yanına ne alacağını gösteren tek bir kart.
• Bir günlük plan. Birinin sabah, öğleden sonra ve akşam ne yaptığı, her bölümün yanında bir resimle.
• Bir adım kartı. Küçük adımlara bölünmüş bir iş; her adımda bir numara ve bir resim var. Örneğin: belediyeden gelen bir mektubu açmak, okumak ve doğru dosyaya koymak.
• Görebildiğin zaman. Ne kadar zaman kaldığını gösteren bir saat.
• Üzerine konuşmak için görseller. Konuşmak o an zor geldiğinde, birinin ne demek istediğini göstermek için kullandığı fotoğraflar ya da kartlar.

Kimler için işe yarar

• Okumakta zorlanan kişiler. Hollanda’da 16 ile 75 yaş arasında yaklaşık 3 milyon kişi bu durumda. Metnin yanındaki bir resim, mesajı daha çabuk anlaşılır yapar. Düşük okuryazarlığı fark etmek ve konuyu açmak yazısını da oku.
• Hafif zihinsel engeli olan kişiler (Hollandaca: licht verstandelijke beperking, LVB). Öğrenmekte ve günlük durumlarda çok zorlanırlar, yaşıtlarının çoğundan daha fazla. Hollanda’da tahminen 1,1 milyon kişi bu durumda. Günlerini düzenli tutmak onlara çoğu zaman zor gelir.
• Otizmi olan kişiler. Depresyonu olan kişiler gibi, onlar da randevuları hatırlamakta ya da günlük düzenlerine bağlı kalmakta zorlanabilir.
• Stres altındaki kişiler. Yapabilme gücü (doenvermogen); bir plan yapma, harekete geçme, sürdürme ve cazip gelen şeylerle ve aksiliklerle başa çıkma gücüdür. Stres altında bu güç daha da zorlanır, örneğin işini yeni kaybetmiş ya da tam boşanma sürecinde olan birinde. Yapabilme gücü, düşünme gücünden farklıdır ve eğitim düzeyiyle ancak biraz ilgilidir: Yüksek eğitimli birçok kişi de bunda sık sık zorlanır.

Görsellerle desteklemek için birinin bir engeli olup olmadığını bilmen gerekmez: Açık iletişim çoğu insana yardım eder. İnsanlar bir görüşmede anlattıklarının büyük bir kısmını unutur, bir kısmını da söylendiğinden farklı hatırlar.

Neden önemli

İyi bir kartla danışanın her şeyi aklında tutmak zorunda kalmaz ve evde neyin kararlaştırıldığına bir daha bakabilir. Ne olacağını, kiminle ve ne zaman olacağını bilir ve bu ona huzur verebilir. Kendi kartına kendisi bakabildiğinde de daha az sormak zorunda kalır. Bu, kendi hayatına yön verme fikrine uyar: Yardım alsan bile hayatının dümeni sende kalır.

Uzman olarak senin için de tekrarları, kaçırılan randevuları ve yanlış anlamaları azaltabilir. Birlikte yaptığınız bir kart, birbirinizi iyi anlayıp anlamadığınızı da gösterir.

Nasıl yaparsın

1. Danışanının neye ihtiyacı olduğuna bak. İşlerin nerede ters gittiğini sor: randevuları unutmak, günü tamamlayamamak, bir işi bitirememek ya da neler olduğunu iyi anlatamamak. Neyin zaten işe yaradığını da sor, örneğin buzdolabındaki bir takvim ya da telefondaki bir alarm. Bunun üzerine kur.

   Resimlerle geldiğinde insanlar utanabilir. Bu yüzden bunu sıradan bir şey gibi öner: “Bunu bir yazalım mı, evde bir daha bakabilesin diye?” Danışanın hayır derse, yapmazsın.

2. Her kart için tek bir amaç seç. Bir randevu kartı tek bir randevu içindir. Bir adım kartı tek bir iş içindir. Bir kartta çok fazla şey olursa, kart karışık olur.

3. Danışanının tanıdığı görseller seç. Somut görseller genelde en iyi işe yarar. Konu para ise, madeni paraları ve banknotları göster. Konu bir görüşme saati ise, doğru saati gösteren bir saat göster. Bir yolu tarif ediyorsan, haritayı göster. Fotoğraflar çoğu zaman çizimlerden daha iyi işe yarar; grafikleri ve akış şemalarını ise birçok kişi zor anlar. Mahalle merkezinin gerçek giriş kapısının fotoğrafı, çoğu zaman bir ev piktogramından daha çok şey anlatır.

4. Metni görselin yanına koy, yerine değil. Her resmin altına birkaç kelime yaz. Günü ve tarihi kelimelerle yaz, örneğin “6 Ekim Salı”. Cümleleri kısa tut.

5. Birlikte yap. Resimleri danışanın seçsin ya da kendisi bir fotoğraf çeksin. Kartın kâğıtta mı yoksa telefonda mı olacağını sor. Biri kendi yaptığı bir kartı büyük ihtimalle daha kolay kullanır. Danışanlarla birlikte dijital bir araç tasarlamak yazısını da oku.

6. Kartı birlikte gözden geçir ve doğru olup olmadığını kontrol et. Kartı yüksek sesle oku ve resimleri parmağınla göster. Sonra danışanın, neler kararlaştırdığınızı kendi kelimeleriyle anlatsın. Cevap doğru değilse, başka kelimelerle yeniden açıkla.

7. Karta sabit bir yer ver. Kartın nereye asılacağını ya da nerede duracağını kararlaştır, örneğin buzdolabının üstü ya da anahtarların yanı.

8. Birkaç hafta sonra nasıl gittiğine bak. Kart kullanılıyor mu? Bir şey fazla mı, eksik mi? Kartı değiştir ya da işe yaramıyorsa bırak.

Hangi araç uyar

• Randevu kartı yap. Randevunun türünü seçersin; her türün kendi resmi var. Günü, saati, yeri ve kişiyi yazarsın, danışanının yanına alması gerekenleri işaretlersin. Kartı büyük harflerle yazdırır ve danışanına verirsin. Randevunun saatinin yanında, danışanının saat kaçta yola çıkması gerektiğini de yazmak işe yarar.
• Günüm. Danışanın sabah, öğleden sonra ve akşam ne yapacağını resimlerle seçer ve gününü yazdırır. Boş bir yere kendisi bir şey yazar ya da çizer. Küçük başla: Bir gün ve günün her bölümü için birkaç şey.
• Görsel zamanlayıcı. Süre dolana kadar yeşil bir bölümün giderek küçüldüğü bir saat. “Biraz daha” sözü danışanına bir şey ifade etmiyorsa işe yarar. Örneğin bir görüşme sırasında (“on dakika daha konuşuyoruz”) ya da evde, birinin ertelemeyi tercih ettiği bir işte.
• Randevun için sorular. Danışanın, ne anlatmak ve ne sormak istediğini önceden yazar ve listeyi yazdırır. Bu, aile hekimiyle (huisarts) ya da belediyeyle (gemeente) bir randevuda yardımcı olur; insan orada gerginlikten bir şeyleri unutabilir.
• Konuşma kartları. Yanında bir soru olan fotoğraflar. Danışanın, söylemek istediğine uyan bir fotoğraf seçer. Böyle bir konuşma resmi ya da konuşma kartı, biri derdini anlatmakta zorlandığında bir konuyu açmaya yardım eder.

Örnek: posta için bir adım kartı

Hafif zihinsel engeli olan bir adam kendi evinde tek başına yaşıyor ve borç danışmanlığındaki (schuldhulpverlening) randevularını sık sık kaçırıyor. Bir sonraki randevu için birlikte bir randevu kartı yapıyorsunuz. Posta için de dört fotoğraflı bir adım kartı yapıyorsunuz: Zarfı aç, mektubun kimden geldiğine bak, mektubu dosyaya koy, bir sonraki randevu için dosyayı masaya bırak.

Birkaç hafta sonra ikinci adımın zor olduğu ortaya çıkıyor: Bir mektubun kimden geldiğini çoğu zaman bilmiyor. Ona en sık yazan kurumların logolarını birlikte karta ekliyorsunuz.

Dikkat et

• Danışanının resmi senin kastettiğin gibi anlayıp anlamadığını kontrol et. Bir resim danışanın için, senin için olduğundan farklı bir anlama gelebilir.
• Yetişkinlere uygun görseller seç. Çocukça resimler kullanma ve “resimli kitabın” gibi sözler söyleme.
• Küçük tut. Yirmi resimli bir günlük plan karışıktır. Tek bir kartla ve birkaç bölümle başla, işe yararsa genişlet.
• Kartı başka kimlerin gördüğüne dikkat et. Buzdolabındaki bir randevu kartını misafirler de görür. Kartın üzerinde “borç yardımı” ya da bir kurumun adı yazmasında danışanının bir sakınca görüp görmediğini sor. Nötr bir resim ve “Sanne ile randevu” da olur.
• Ekibin geri kalanının ne kullandığına bak. Aynı danışanla birden fazla kişi çalışıyorsa, herkes aynı resimleri ve aynı yeri kullansın. İki farklı sistem işleri belirsizleştirir. Kurumunun zaten sabit bir piktogram seti olup olmadığını da sor, böylece danışanın her yerde aynı piktogramları görür.
• Danışanın yine de takılırsa başkalarına da danış. Biri karta rağmen takılıyorsa, belki başka bir şey de vardır. O zaman bir davranış uzmanından (gedragsdeskundige) ya da tedavi eden kişiden fikir iste.

Sorular

Kâğıt eski moda değil mi? Herkesin telefonu var, değil mi? Telefondaki bir hatırlatma iyi işe yarayabilir. Ama bir telefonun şarjı bitebilir, telefon kaybolabilir ya da bildirimlerle dolu olabilir. Buzdolabındaki bir kartta bu sorunlar yok. İkisi birden de olur: Genel bakış için kart, hatırlatma için telefon.

Bu bir görüşmede de işe yarar mı? Evet. Görüşme sırasında masaya bir kâğıt koy ve konuşurken çiz ya da yaz.

Daha fazla bilgi

• Düşük okuryazarlığı fark etmek ve konuyu açmak
• Danışanların için B1 düzeyinde yazmak: görselin yanında metin de veriyorsan.
• Erişilebilir belgeler hazırlamak: herkesin okuyabileceği mektuplar, broşürler ve PDF’ler.
• Kendi hayatına yön vermek ve dijital araçlar
• Danışanın için dijital bir araç seçmek
• Kennisplein Gehandicaptensector’da zihinsel engeli olan kişilerle iletişim ↗ (Hollandaca)